Keuken

Gezond zijn begint met wat je eet

De gezondheidsdriehoek, een evenwichtig dieet, … intussen weten we allemaal dat gezondheid begint met wat je eet. Het is echter ook belangrijk om aandacht te hebben voor de materialen waarmee je voedsel bereidt en bewaart!

Plastics

Plastic in de keuken lijkt in de eerste plaats handig en hygiënisch. Het zit overal: snijplanken, bewaardozen, drinkflessen, schuursponsjes, als handvat rond messen, …

Onder invloed van hitte en door slijtage komen stoffen vrij die niet alleen het milieu, maar ook onze gezondheid schaden. Gelukkig bestaan er vandaag veilige, duurzame alternatieven die net zo praktisch zijn. Waarom zouden we nog wachten om over te schakelen?

Veel plastic keukenspullen bevatten stoffen die kunnen loskomen bij hitte of slijtage. Denk aan bisfenol A (BPA) of ftalaten, die door EFSA (2023) zijn geïdentificeerd als hormoonverstorend — zelfs bij lage blootstelling. Zelfs “BPA-vrij” producten zijn niet automatisch veilig: onderzoek toont aan dat vervangers zoals bisfenol S dezelfde hormonale effecten kunnen hebben.

👉 Kies beter:

  • Glazen of roestvast stalen bewaardozen — vrij van weekmakers, smaakneutraal, en 100% recyclebaar.
  • Houten of bamboe snijplanken in plaats van plastic (dat microplastics afgeeft tijdens het snijden).
  • Food-grade silicone of houten kookgerei als alternatief voor plastic lepels of spatelsets.
  • RVS kookgerei, als je met RVS pannen werkt.

RVS kookgerei is duurzaam en hygiënisch, maar niet geschikt voor gebruik met antiaanbakpannen. Metalen kookgerei kan de coating beschadigen, wat leidt tot verminderde prestaties en mogelijke gezondheidsrisico’s door de beschadiging van de PFAS-antiaanbaklaag. Gebruik houten, bamboe of siliconen spatels om de levensduur van je antiaanbakpannen te verlengen.

Hoe veilig is silicone eigenlijk?

Silicone wordt gemaakt van silicium (zand, zuurstof en koolstof) — geen plastic dus, en het bevat geen BPA of ftalaten.
“Food-grade” silicone is stabiel bij hoge temperaturen tot ca. 230–250°C, en lekt geen schadelijke stoffen uit volgens FDA en Health Canada-tests.
Let wel: enkel platinum-cured silicone (geen peroxide-cured) garandeert dat er geen reststoffen of geurafgifte optreden.

(Bron: U.S. FDA, Code of Federal Regulations §177.2600; Health Canada, Food Directorate Report, 2022)

 Zijn houten snijplanken hygiënisch genoeg?

Ja — mits goed onderhoud zelfs hygiënischer dan plastic.
Uit studies van University of Wisconsin (Kramer et al., 1994) blijkt dat bacteriën op hout binnen enkele uren afsterven, terwijl ze op plastic overleven.
Hout bevat natuurlijke antimicrobiële stoffen en droogt sneller.
👉 Behandel je plank regelmatig met plantaardige snijplankolie (zoals minerale olie of druivenpitolie) om het oppervlak te verzadigen en waterafstotend te maken.

PFAS in antiaanbakpannen: het eeuwige probleem

PFAS — per- en polyfluoralkylstoffen — worden gebruikt in veel antiaanbaklagen (zoals Teflon). Deze stoffen breken niet af, hopen zich op in het lichaam en zijn gelinkt aan onder meer verminderde vruchtbaarheid, schildklierproblemen en verstoorde immuniteit (Harvard T.H. Chan School of Public Health, 2022; ECHA, 2024).

👉 Kies beter:

  • Gietijzeren pannen – bij goed onderhoud vormen ze een natuurlijke antiaanbaklaag (patina) zonder chemie.
  • RVS pannen – duurzaam, hittebestendig en volledig PFAS-vrij. Wist je dat koken met een RVS pan helemaal niet moeilijk is?
  • Keramische pannen – kies merken met PFAS-vrije coating op basis van silica. Deze hebben een makkelijk antiaanbaklaagje, maar kunnen beschadigd raken door oververhitting of door krassen. Ze gaan minder lang mee dan een gietijzeren of RVS pan.

🧂 Keramische antiaanbaklagen: veilig alternatief?

Keramische pannen worden gepromoot als PFAS-vrij alternatief voor traditionele antiaanbaklagen. Ze bevatten doorgaans een coating gebaseerd op silica (een in de natuur voorkomend mineraal) in plaats van PTFE of PFOA. Echter, sommige keramische pannen kunnen zware metalen zoals lood of cadmium bevatten, vooral in de glazuurlaag voor kleur en glans. Dit kan gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, vooral bij intensief gebruik of beschadigde lagen. Om risico’s te vermijden, kies voor keramische pannen die gecertificeerd zijn als lood- en cadmiumvrij, zoals producten van Caraway of GreenPan carawayhome.com+1.

Wat gebeurt er als je Teflon oververhit?
 Bij temperaturen boven 260°C kan Teflon ontbinden en fluoridegassen afgeven. Die zijn niet alleen slecht voor het milieu, maar kunnen bij mensen tijdelijke griepachtige symptomen veroorzaken (“Teflon flu”).
(Bron: Environmental Working Group, 2023)

Afwasgewoontes: onnodig plastic en chemie

We gebruiken vaak liters vloeibaar afwasmiddel, verpakt in plastic flessen en boordevol synthetische stoffen. In realiteit is dat helemaal niet nodig.
Milieu Centraal (2024) bevestigt dat vaste afwaszeep even goed ontvet, en bovendien minder water en verpakkingsmateriaal verbruikt.

👉 Alternatief:

  • Vaste afwaszeep op basis van kokosolie of olijfolie.
  • Afwasborstels van hout en plantaardige haren waarvan enkel de borstelkop hoeft vervangen te worden.
  • Natuurlijke sponzen van cellulose of kokosvezel in plaats van plastic schuursponsjes (die microplastics afgeven in het afwaswater).

Het kán anders

We weten intussen genoeg om beter te kiezen.
Elke keer dat we een plastic pot vervangen door een glazen variant, of een sponsje inruilen voor een houten borstel, maken we letterlijk minder microplastic in de wereld. En dat zonder in te boeten aan gemak of comfort.

Er is geen reden om te blijven vasthouden aan wat we weten dat slecht is — zeker niet als de alternatieven al klaarstaan, betaalbaar zijn en bewezen veilig.

Waarom zouden we dat niét doen?