PFAS

PFAS: de “voor altijd” chemicaliën

Kleine moleculen, groot probleem

PFAS (per- en poly-fluoralkylstoffen) zijn een groep van meer dan 10 000 chemische stoffen die vet, vuil en water afstoten. Ze worden gebruikt in alles van antiaanbakpannen tot regenjassen en voedselverpakkingen.
Hun unieke eigenschap — dat ze niet afbreken — is precies wat hen gevaarlijk maakt. Ze blijven voor altijd aanwezig in het milieu én in ons lichaam.

Het wetenschappelijk bewijs voor de schadelijke gevolgen van PFAS is zelfs overtuigender dan van microplastics.

Waarom PFAS een probleem zijn

1️⃣ Ze verdwijnen niet

PFAS breken nauwelijks af in bodem, water of lucht. Ze verspreiden zich via regen, wind en rivieren, en belanden uiteindelijk in het grondwater en onze voedselketen.

Volgens de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) werden in Vlaanderen al op meer dan 100 locaties verhoogde PFAS-waarden gemeten, vooral rond industrie en luchthavens.

2️⃣ Ze hopen zich op in ons lichaam

Onderzoek van Sciensano toont aan dat bijna elke Belg meetbare PFAS-waarden in het bloed heeft. De stoffen worden opgeslagen in lever, nieren en vetweefsel en breken daar nauwelijks af.

3️⃣ Gezondheidsrisico’s

Volgens het Europees Milieuagentschap (EEA) en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) kan langdurige blootstelling leiden tot:

verhoogd cholesterol en leverproblemen
verzwakte immuunrespons (minder effect van vaccinaties)
verstoring van de hormoonhuishouding
verlaagde vruchtbaarheid
mogelijk verhoogd risico op bepaalde kankers (nier-, testikel-)

In 2023 verlaagde de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) de aanvaardbare wekelijkse inname naar 4,4 ng/kg lichaamsgewicht — een extreem lage drempel die in veel regio’s al wordt overschreden.

Waar PFAS in zitten

PFAS komen voor in alledaagse producten:

Categorie	Typische bronnen
Kookgerei	antiaanbaklagen (Teflon, PTFE, PFOA-vrije pannen zijn niet altijd PFAS-vrij)
Voedselverpakkingen	vet-afstotend papier, fastfoodverpakkingen, pizzadozen
Kleding & textiel	waterdichte of vlekafstotende coatings (regenjassen, tapijten, sofa’s) waterproofing sprays voor bv. schoenen
Cosmetica	waterproof make-up, foundation, lippenstift
Brandblusschuim	vooral bij luchthavens en kazernes
Drinkwater	in verschillende Vlaamse gemeenten vastgesteld, o.a. regio Zwijndrecht, Gent en rond Zaventem (bron: VMM 2024)

Hoe groot is het probleem in België?

In Zwijndrecht overschreed de PFAS-concentratie in bodem en grondwater jarenlang de Europese drempelwaarden. De saneringskost wordt op honderden miljoenen euro geraamd.
De Vlaamse Regering verplicht sinds 2023 PFAS-onderzoek bij nieuwe bouw- en infrastructuurwerken.
De Europese Commissie werkt aan een algemeen verbod op duizenden PFAS-varianten — voorstel ingediend door België, Nederland, Duitsland, Denemarken en Noorwegen. (ECHA, 2023)

PFAS-vervuiling is dus niet langer een lokaal probleem, maar een structurele uitdaging voor gezondheid en milieu in heel Europa.

Wat veroorzaakt PFAS in het milieu?

Industriële lozingen – bij de productie of verwerking van fluorpolymeren.
Verbranding van afval – PFAS breken niet af en komen vrij in rook en as.
Gebruik in consumentenproducten – wasbeurten, slijtage en afval zorgen dat PFAS in rioolwater terechtkomen.
Recycling van besmet materiaal – PFAS circuleren opnieuw in de keten.

Zelfs als de productie stopt, blijven bestaande emissies decennia aanwezig.

Wat kun je als consument doen?

🔹 In de keuken

Gebruik roestvrij staal, gietijzer of keramische pannen zonder PFAS-coating.
Vermijd bakpapier of vetwerend karton zonder expliciete “PFAS-vrij” vermelding.

🔹 In huis

Kies kleding, tapijten of meubels zonder fluorbehandeling (zoek naar “fluorine free” of “PFAS-free” en vermijd stoffen die vuil- of waterafstotend zijn).
Let bij cosmetica op ingrediënten die eindigen op “-fluoro” of “-PTFE”.

🔹 Water & voeding

Informeer bij je gemeente of er PFAS-metingen zijn in drinkwater.
Overweeg een actieve kool- of omgekeerde-osmosefilter als je in een risicogebied woont.

🔹 Bewust kopen

Steun merken die PFAS-vrije producten ontwikkelen (zoals GreenPan, Patagonia, Vaude, Everdrop).
Kijk op betrouwbare lijsten, bv. pfasfreeproducts.com of de ECHA-database.

Wat doet België eraan?

Vlaamse PFAS-actieplan (VMM, 2024): inventarisatie van vervuilde zones, saneringsprogramma’s, en onderzoek naar vervangers.
Europees restrictievoorstel (ECHA, 2023): kan tegen 2026 resulteren in het grootste chemische verbod in de EU-geschiedenis.
Gezondheidsonderzoek (Sciensano, ongoing): meet PFAS-gehalten in bloed van bewoners nabij vervuilde zones.

Conclusie

PFAS zijn een schoolvoorbeeld van hoe gemak (vet- en vuilafstoting) kan omslaan in een milieuprobleem van wereldformaat.
Ze zijn onzichtbaar, hardnekkig en alomtegenwoordig, maar niet onvermijdelijk.
Met bewuste keuzes — PFAS-vrije pannen, natuurlijke materialen en transparante merken — kan je als consument bijdragen aan minder blootstelling én een gezonder leefmilieu.